Traditie
Tbourida: de charge uitgelegd
Waar de fantasia vandaan komt, de twee fasen van een tbourida, waarom het salvo als één schot moet klinken, en hoe je de charge bekijkt wanneer je die in de arena ziet.
Reserveer de fantasia-avond ↗Van cavalerie tot viering
De fantasia is een paardenspektakel dat in de hele Maghreb te zien is, uitgevoerd op festivals en bruiloften van Marokko tot Libië. Wikipedia herleidt het tot de cavalerie van het oude Numidië en beschrijft het als zowel een culturele voorstelling als een vorm van krijgskunst. In Marokko, waar het tbourida wordt genoemd, dateert UNESCO de traditie op de zestiende eeuw en beschrijft het als een simulatie van militaire parades volgens voorouderlijke Arabisch-Amazigh-conventies. UNESCO erkende het in 2021 als immaterieel cultureel erfgoed.
Waarom het tbourida heet
Tbourida komt van het woord voor buskruit, en in de hele regio wordt het spektakel ook wel het buskruitspel of het paardenspel genoemd; in het Tamazight is het tafrawt. Fantasia, de naam die de meeste bezoekers kennen, is de naam die Franse oriëntalisten gebruikten, en schilders als Eugène Delacroix en Théo van Rysselberghe maakten van de charge een geliefd onderwerp. De rechte baan waarover de ruiters galopperen is de mahrak, en een groep wordt geleid door een muqaddam, doorgaans de meest ervaren ruiter, die in het midden van de rij rijdt.
Twee fasen: saluut en charge
UNESCO beschrijft elke tbourida in twee delen. Eerst komt de hadda, of het saluut: de ruiters komen in draf de baan op en voeren een acrobatische oefening met hun geweren uit, waarna ze terugkeren naar het startpunt. Dan komt de talqa. De groep vertrekt opnieuw in galop, de paarden versnellen zij aan zij, en aan het einde van de rit vuren de ruiters samen een salvo losse patronen af, als herinnering aan een cavalerie die ten strijde trekt. Ruiters bidden vaak samen voor ze opstijgen, en velen geven het spektakel een spirituele betekenis.
Het ene schot
Het moeilijkste aan tbourida is niet snelheid maar eensgezindheid. De paarden moeten gelijk blijven terwijl ze versnellen, en de ruiters moeten op hetzelfde ogenblik vuren zodat het publiek één knal hoort in plaats van een onsamenhangende reeks schoten. De leider in het midden van de rij bepaalt het moment. Succes wordt afgemeten aan die ene ontploffing, en een verspreid salvo verpest zelfs een snelle charge. Dat is waar je op moet luisteren wanneer de ruiters het einde van de arena bereiken: één zuivere knal, dan rook.
Paarden, gewaden en geweren
De paarden zijn Arabisch, Barb of een mix van beide. De Barb is het Noord-Afrikaanse ras dat al lang verbonden is met de Amazigh-volkeren van de Maghreb, gewaardeerd om zijn taaiheid en uithoudingsvermogen. UNESCO vermeldt dat ruiters historische kostuums dragen, met een tulband, gedrapeerde gewaden en muiltjes, en een kleine koran en een oud Arabisch zwaard bij zich dragen. Zadels en teugels worden met de hand genaaid en versierd, en de kostuums verraden de stam of regio van een ruiter. De lange geweren zijn voorladers, gevuld met zwart buskruit en zonder hagel afgevuurd.
Een levende competitie
Tbourida is geen museumstuk. Wikipedia telt ongeveer duizend geregistreerde troupes in Marokko, en elk jaar strijden honderden om de Hassan II National Tbourida Trophy in El Jadida. De meeste demonstraties vinden plaats op moussems, de regionale festivals ter ere van heiligen, en op nationale feestdagen en landbouwbeurzen. Ook vrouwen rijden mee. Sinds 2003 zet een publieke instelling, de Royal Horse Promotion Society, bekend als SOREC, zich in om de praktijk te promoten en te behouden.
Het bekijken in de arena
Wat je bij een dinershow ziet is een gestileerde versie: een charge binnen een grotere voorstelling, geen wedstrijd tussen troupes op een lange baan. De essentie is dezelfde. Kijk hoe de ruiters zich opstellen, de leider in het midden volgen en wacht op het salvo aan het einde van de rit. Het is luid en het komt snel, dus waarschuw kinderen voordat het gebeurt. Wil je tbourida zien zoals Marokkanen erom strijden, zoek dan een regionale moussem op tijdens je verblijf in Marokko.
Bronnen